Volüm kontrolü, bir yükselteç girişindeki işaret gerilimin
arttırılıp azaltılması yoluyla yapılır.
Buradaki açıklamalar yükseltecin genelde olduğu gibi emiteri
ortak bağlantılı ve bir ses frekansı yükselteci olduğuna göre
yapılacaktır.
Daha önceki konulardan bilindiği gibi bir yükselteç giriş
gerilimi ve dolayısıyla giriş akımı büyültülürse çıkış akımı
ve çıkış gücü artar.
Yükselteç, tek bir transistörden oluşmuş olabileceği gibi
değişik yükselteç katlarından da oluşabilir. Katsayısı güçlü
yükselteç oluşturma bakımından ihtiyaç durumuna göre değişecektir.
Volüm kontrolü, kullanılan cihazın gövdesine monte edilmiş
olan bir Potansiyometre (pot.) ile yapılır.
Potansiyometrenin çalışması, sabit bir direnç üzerinde dolaşan
bir temas ucunun, sağa ve sola doğru hareket ettirilmesi esasına
dayanır.
Şekil 6.63 'te potansiyometrenin çalışma prensibi verilmiştir.
Potansiyometre, Şekil 6.63 (a) 'da gösterildiği gibi, saat
yönünde, sonuna kadar çevrilmişse R direnci üzerinde oluşan
gerilim düşümünün tamamını, çıkışa aktarmaktadır. Bu durumda
ses çıkışı en şiddetli değerinde olacaktır.
Eğer potansıyometre , Şekil 6.63 (b) de gösterilmiş olduğu
gibi, saat yönünün tersi yönde tam olarak çevrilmişse, orta
uç, şaseye (toprağa) bağlanmış olacağından çıkışa "0"
V verilecek ve ses çıkışından hiçbir ses alınmayacaktır.
Şekil 6.63 - Potansiyometrenin ok durumuna göre, bir sonraki
devreye verildiği gerilim değeri.
(a) Çıkışta maksimum gerilim (Volüm maksimumda)
(b) Çıkışta sıfır gerilim (toprak) (Volüm sıfırda) |
Şekil 6.64 'te iki değişik volüm kontrol yöntemi verilmiştir:
• İlk iki şekilde transistörün çıkışından alınan volüm kontrolü
gösterilmektedir.
• Son iki şekilde ise, transistörün girişine uygulanan volüm
kontrolü gösterilmektedir.
Volüm kontrol potansiyometresinin çalışması Şekil 6.63 'te
belirtildiği gibidir.
Şekil 6.64 - Değişik volüm kontrol yöntemleri. |
