Simetrik yükselteç giriş ve çıkış transformatörleri kaldırılmış
olan bir Push-pull ükselteçtir.
Bu bağlantı şekliyle de, B sınıfı ve AB sınıfı güç yükselteci
olarak çalışma ağlanabilmektedir.
Transformatörlerin, çok yer tutması, ağır olması, ısınması,
frekans karakteristiğinin iyi olmaması, pahalı olması, nedenleriyle
yeni arayışlara girilmiş ve Şekil 6.56 'da görüldüğü gibi
Simetrik Yükselteçler geliştirilmiştir.
Simetrik Yükselteçlerin Çalışma Prensipleri:
Şekil 6.56 'da görüldüğü gibi, simetrik yükselteç ters yapılı
iki transistörden oluşmaktadır. Çıkış karakteristik eğrileri
de Şekil 6.57 'de görüldüğü gibi simetriktir.
Transistörlerin NPN ve PNP gibi farklı yapıda seçilmelerinin
nedeni, giriş işaretinin pozitif alternansında birinin, negatif
allernansında diğerinin çalışmasını sağlamaktır.
Farklı iki transistörün polarma gerilimleri için de farklı
iki kaynak kullanılmıştır.
Simetrik yükseltecin, normal çalışma yapabilmesi için; transistörler
aynı çalışma özelliğine sahip olmalıdır.
Besleme kaynaklarının da, transistörlere, ters işarette
olmak üzere aynı gerilimi vermesi gerekir. Yani, her iki transistörün
tam bir Simetrik çalışma yapmak suretiyle, birbirinin işlevini
tamamlaması gerekmektedir.
Bu nedenle, Simetrik Yükselteçlerin tam adı Tamamlamalı Simetrik
Yükselteç 'tir Çıkış RL yük direncinin iki ucundan
alınır.
C kuplaj kondansatörünün görevi, muntazam şarj ve deşarj
ile dengeli çalışmayı (balansı) sağlamak ve iki yönlü olarak
DC akım etkileşimini önlemektir.
Rg besleme kaynağının iç direncidir.
Şekil 6.56 'da verilmiş olan yükselteç beyzine polarma gerilimi
uygulanmamış yani, B Sınıfı bir simetrik yükselteç devresidir.
İşaret kaynağının pozitif alternansında, T1 transistörü
iletime geçerek RL yük direncinden yarım peryotluk
bir iL akımı geçmesini sağlar. T2 bu
sırada kesimdedir.
İşaret kaynağının negatif alternansında ise, T2
transistörü iletime geçerek, RL yük direncinden,
bir önceki alternans akımının tersi yönünde bir iL
akımı geçmesini sağlar.
Böylece, RL yük direncinde, her bir transistörün
kazancıyla orantılı genliğe sahip bir sinüsoidal işaret gerilimi
oluşur.
Teorik açıklamalar, transformatörle Push-pull yükseltecin
benzeridir.
Simetrik yükselteçler şu avantaj ve dezavantajlara sahiptir:
Avantajları:
• Transformatör bulunmadığı için, transformatörlerin dezavantajları
simetrik yükselteçlerde avantaj haline dönüşmüştür.
• Giriş işaretinin transformatörlüler de olduğu gibi dengeli
(Balanslı) olma mecburiyeti yoktur.
Dezavantajları:
• Simetrik yükselteçlerde çıkış transfomatörlerinde olduğu
gibi, değişik direnç çıkışları almak mümkün değildir. Ancak
tek akış alınabiliyor.
Örneğin, hoparlör gibi düşük dirençli yükle çalışacaksa, transistörler,
Emiteri Ortak (Toprak) bağlantılı halde çalıştırılırlar.
Büyük dirençli yükte çalıştırılacaksa kollektörleri ortak
bağlantılı Simetrik Yükselteç kullanılır.
• Bazen, Şekil 6.56 'da görüldüğü gibi, iki besleme kaynağı
kullanılması gerekmektedir.
• NPN ve PNP tipi iki ayrı yapılı transistör kullanılmaktadır.
Bu iki transistörün çok iyi bir uyum içerisinde çalışması
gerekiyor, bunun için de, karakteristik eğrileri, Şekil 6.57
'de örnek olarak gösterildiği gibi birbirlerine göre tam simetrik
olmalıdır. Aksi halde çıkışları distorsiyonlu olacaktır.
Şekil 6.58 'de, transistörleri, kollektörü ortak bağlantılı
olan AB sınıfı bir
simetrik güç yükselteci verilmiştir.
Şekil 6.58 - AB sınıfı Simetrik Yükselteç |
Bunun da çalışma şekli yukarıda açıklanan B sınıfı simetrik
yükseltecin aynıdır.
Şekil 6.59 'da tek besleme kaynağı kullanılan bir AB sınıfı
simetrik yükselteç örneği verilmiştir.
Şekil 6.59 - Tek besleme kaynağı kullanılan simetrik yükselteç |
Şekil 6.59 'dan takip edilirse:
T1 transistörünün beyz 'ine pozitif işaret gerilimi
gelince, T1 transistörü çalışır.
Şu şekilde devre tamamlanır; VCC, T1
R6, CL, RL, toprak...
Bu devre yoluyla, RL yük direnci üzerinde pozitif
alternans gerilimi oluşurken, CL kondansatörü de
şarj olur.
T2 transistörü beyz 'ine gelen negatif işaret gerilimi
ile de, T2 transistörü çalışır.
Şu şekilde devre tamamlanır; T2, R7,
CL, RL, toprak....
Bu devreden anlaşıldığı gibi, CL kondansatörü,
bir gerilim kaynağı görevi görmekte ve T2 üzerinden
deşarj olmaktadır. Böylece RL uçları arasında negatif
alternans gerilimi oluşur.
Sonuç olarak:
RL yük direnci üzerinde, girişteki işaretin,
kuvvetlendirilmiş bir benzeri elde edilir. Deşarj sırasında
CL kondansatörü, gerilim kaynağı görevi yaptığından,
500 - 1000 µF gibi büyük kapasiteli elektrolitik kondansatör
olarak seçilir.
