Farz tersleyiciler, aynı genlikte fakat ters fazda, yani
birbirine göre 180° faz farklı iki işaretin gerekli olduğu
devrelerde yararlanılır.
Örneğin, push-pull yükselteçlerin sürülüşünde transformatör
kullanıldığı gibi, Şekil 644 'te verilen, bir transistörlü
faz tersleyici de kullanılır.
Bilindiği gibi transformatörün sekonderinden bir orta uç
alınıp dönüş ucu olarak kullanılırsa, iki çıkış ucundaki gerilimler
birbirine göre 180° ters fazlı olur.
Şekil 6.44 'te verilen transistörlü faz tersleyicide de, Kollektör
ve Emiter çıkışları birbirine göre 180° faz farklıdır.
Bu durum şöyle açıklanabilir:
Kollektör ve emiter çıkışları 10 Kohm 'luk direnç üzerinden
yapılmıştır. Transistor emiteri ortak bağlantılıdır.
Emiteri ortak bağlantılı yükseltecin, "Dinamik Karakteristikleri"
bölümünde, açıklanmış olduğu gibi "VB"
baz gerilimi ile "VC" kollektör gerilimi
arasında 180° 'lik bir faz farkı vardır.
VB ile VBE ise aynı fazdadır.
Şöyle ki;
Transistör çalışmazken emiter ucu (E) toprak potansiyelindedir.
Yani sıfır "0" 'dır. Transistör çalışıpta emiterden
IE akımı akmaya başlayınca, emiter direnci üzerinde
VE gibi bir gerilim düşümü oluşturacaktır.
Bu gerilim düşümü PNP transistörde pozitif, NPN transistörde
negatifdir.....
Görüldüğü gibi, beyz gerilimi ve dolayısıyla da beyz akımı
arttıkça, emiter direncindeki gerilim düşümü de büyümektedir.
Yani, IE akımını yaratan IB akımı büyüdükçe
ve dolayısıyla da IB 'yi oluşturan VB
beyz gerilimi büyüdükçe VE emiter gerilimi de büyümektedir.
Buradan, beyz gerilimi ile, emiter geriliminin aynı fazda
olduğu sonucu ortaya çıkar.
Böylece, emiter ve kollektör gerilimleri fazlarının birbirlerine
göre ters olduğu diğer bir deyimle, emiter ve kollektör gerilimleri
arasında 180° faz farkı bulunduğu kanıtlanmış olmaktadır.
PNP transistör de Şekil 6.44 'te görüldüğü gibi kollektör
fazı negatif (-) ve buna göre de emiter fazı pozitif (+) olmaktadır.
Şekil 6.44 -Transistörlü faz tersleyici. |
Transistörlü faz tersleyici A sınıfı yükselteci olarak çalıştırılır.
Bunun nedeni, iki çıkış işaretinin de tam sinüzoidal, yani
distorsiyonsuz olmasının istenmesidir.
Transistörlü faz tersleyici genellikle, Push-Pull yükselteci
sürmek için kullanılır.
Bunun içinde, özellikle tam simetrik çıkış veren A sınıfı
bir güç yükselteci olarak çalıştırılmalıdır. Push-Pull yükselteçler
B sınıfı güç yükselteci olarak işlev yaparlar. Ve iki giriş
işaretinin tam simetrik olması gerekir.
Transitörlü bir faz tersleyicide, her ne kadar emiter akımı
ile kollektör akımı arasında, beyz akımı kadar bir fark varsa
da, çıkışlara seri direnç bağlamak suretiyle, Push-Pull yükseltecin
iki girişinde, oldukça düzgün ters fazda, aynı genlikte iki
işaretin oluşturulması sağlanır.
Faz tersleme işleminin daha düzgün yapılması istenirse,
kaskat bağlı iki transistörün kollektörlerinden çıkış alınır.
