• Diferansiyel (Fark) Yükseltecinin Yapısı ve Çalışma Prensibi
  • Tek Girişli Fark Yükselteci
  • İki Girişli Fark Yükselteci
  • Sabit Akım Kaynaklı Fark Yükselteci

Tek girişli fark yükselteci, giriş sinyalinin girişlerden sadece birine uygulanıp, diğer girişin şaseye bağlanmasıyla elde edilir.

Şekil 2.2 (a) - Tek Girişli Fark Yükseltecinin Blok Şeması

Şekil 2.2 (b) - Tek Girişli Fark Yükseltecinin Devre Şeması

Blok şemada 1 nolu girişe uygulanan sinyal aslında Q₁ transistörünün beyzine uygulanan sinyaldir. Bir emiteri ortak yükseltecin girişine uygulanan sinyal, kollektörden yükseltilmiş olarak fakat 180° faz farkı olarak alınır.

2 nolu giriş her ne kadar şaseye bağlanmış olsa dahi 4 nolu çıkış ucundan yine çıkış sinyali alınır. R_g direnci, her iki transistörün ortak emiter direnci olduğu için V_i1 'den uygulanan giriş sinyali aynı zamanda R_E direnci üzerinde de görülür. Bilindiği gibi, bir transistörün beyzine uygulanan sinyal kollektörden yükseltilmiş olarak 180° faz farklı, emiterden ise beyze uygulanan sinyalin aynı, faz farkı olmadan alınır.
Nitekim; giriş, transistörün beyzine uygulanıp kollektöründen alındığı zaman devre tertibinin adı EMİTERİ ORTAK, emiterinden alındığı takdirde de KOLLEKTÖRÜ ORTAK (Emiter izleyici) adını alır. Devrede, R_E direnci üzerinde sinyalin varlığı emiter izleyici gibi davranmasındandır.

Şekil 2.3 - Fark Yükseltecinin Tek Uçlu Çalışmasında Emiter İzleyici Etkisi

Şekil 2.3 'te fark yükseltecinin tek uçlu çalışmasında emiter izleyici etkisi görülmektedir. V_i1 girişinden uygulanan sinyal aynı fazda R_E direncinin üst noktasından alınır. Bu sinyal aynı zamanda, Q₂ transistörünün emiter-beyz (toprak) arasındaki sinyalin görüntüsüdür. Yine aynı transistörün beyz-emiter arasındaki sinyalin görüntüsü, emiter-beyz arasındaki sinyalden 180° faz farklı olacaktır. Bir transistör için önemli olan beyz-emiter eklemi üzerindeki sinyaldir. Dolayısıyla bu transistörün (Q₂) kollektöründen, beyz-emiter eklemi üzerinde düşen sinyalin yükseltilmiş hali ve 180° faz farklı olarak alınır.

Şekil 2.4 - Fark Yükseltecinin Tek Uçlu Çalışması

Şekil 2.4 'te görüldüğü gibi 1 nolu uca giriş sinyali uygulandığında, 3 nolu çıkış ucundan 180° faz farklı; 4 nolu çıkış ucundan ise faz farkı olmadan yükseltilmiş olarak alınır.

 

 

 

Şekil 2.5 Giriş Sinyalinin Vi2 'den Uygulanması

Şekil 2.5 'te görüldüğü gibi giriş sinyali hangi transistörün beyzine uygulanırsa, o transistörün kollektöründen faz farklı olarak alınır. Burada, giriş sinyali V_i2 'den uygulandığı taktirde şekil 2.4 'ün aksine 4 nolu çıkıştan faz farklı 3 nolu çıkıştan ise faz farksız yükseltilmiş bir sinyal alınır.

 

 

Şekil 2.6 - Tek Girişli Fark Yükseltecinin Electronics Workbench (EWB) Programında Uygulanması

Şekil 2.6 'da görüldüğü gibi tek girişli fark yükseltecinin V_i1 girişinden, yükseltilmek üzere 100 µV, 1 MHz.lik sinyal uygulanmıştır. Osilaskobun A kanalı, fark yükseltecinin girişine, B kanalı ise V_o1 çıkışına yani Q₁ transistörünün kollektörüne bağlanmıştır. Osilaskopta görüldüğü gibi V_o1 'den alınan çıkış sinyali, V_i1 'den uygulanan giriş sinyalinin yükseltilmiş halidir.

Şekil 2.7 - Fark Yükseltecinin Tek Uçlu Çalışmasında Emiter İzleyici Etkisinin EWB Programında İzlenmesi

Şekil 2.7 'de görüldüğü gibi osilaskobun B kanalını, 200Ω 'luk emiter direncinin üst noktasına getirdiğimizde V_i1 'deki giriş sinyaliyle aynı fazda bir sinyalin varlığı programda görülmektedir.

Şekil 2.8 - Giriş Sinyalinin Vi1 'den Uygulanıp, Çıkış Sinyalinin Vo2 'den Alınması ve Dalga Şekillerinin EWB Programında İzlenmesi

Osilaskobun B kanalı, Q₂ transistörünün çıkışına (V_o2) bağlandığında, buradan alınan çıkış sinyalinin, giriş sinyaliyle aynı fazda olduğu görülecektir.