ASENKRON AŞAĞI SAYICI

Şekil 3.4 - a 'da T tipi flip-flop 'larla yapılmış bir asenkron aşağı sayıcı devresi görülmektedir. Devredeki istasyon sayısı dört olduğuna göre bu sayıcı, N=2ⁿ=2⁴=16 'ya kadar sayma işlemini yapabilir. Bu sayıcının düzeni yukarı sayıcının aynısıdır. Tek fark bu sistemden ters bir programın alınabilmesi için; yani sayma işlemi 0 'dan başladıktan sonra 15,14,13,12,11,10.....2 ve 1 şeklinde olabilmesi için, şekilde de görüleceği gibi flip-flop 'ların tetiklenmesi, yukarı sayıcılarda olduğu gibi Q 'dan değil 'den yapılır. Yani yukarı sayıcılarla arasındaki fark tetiklemenin ters olmasıdır. Bu şekilde şekil 3.4 - b 'deki dalga şekillerinden de görüleceği gibi ters program elde edilmiş olur.

- a -

Giriş Palsları D C B A Desimal Çıkış 0 0 0 0 0 0 veya 16 1 1 1 1 1 15 2 1 1 1 0 14 3 1 1 0 1 13 4 1 1 0 0 12 5 1 0 1 1 11 6 1 0 1 0 10 7 1 0 0 1 9 8 1 0 0 0 8 9 0 1 1 1 7 10 0 1 1 0 6 11 0 1 0 1 5 12 0 1 0 0 4 13 0 0 1 1 3 14 0 0 1 0 2 15 0 0 0 1 1 16 0 0 0 0 0 veya 16 1 1 1 1 15 - b - Şekil 3.4 a. T tipi flip-flop 'larla yapılmış asenkron aşağı sayıcı devresinin blok diyagramı. b. ABCD çıkışlarının dalga şekilleri ve doğruluk tablosu.

Bazı sayıcı devrelerinde 2 'nin kuvvetleri (2² , 2³ , 2⁴ .... 2ⁿ gibi) olmayan N tabanına göre sayma istenebilir. Bu tip saymalar geri beslemeli (Feedback Counters) sayıcılarla gerçekleştirilir. Bu sayıcılar genellikle endüstriyel kontrollerde kullanılır.

Bu şekildeki bir asenkron sayıcısı için n sayıda flip-flop 'la bir devre kurulur. İşte böyle bir sayıcıdan 6 pals geçirilmek istensin, diğer bir ifade ile bu sistemin girişine 6 pals uygulandıktan sonra sistem resetlensin (sıfırlansın). Bu sistemde kullanılması gereken flip-flop sayısı 2² olamaz. Çünkü 2² istasyonlu bir sistem, daha önce görüldüğü gibi ancak 4 'e kadar sayabilir. Bu duruma göre sistemden 6 pals geçirebilmek için en az 2³ istasyonlu bir flip-flop devresinin kullanılması gerekir. Ancak 2³ istasyonlu bir sistemin de 8 'e kadar saydığını biliyoruz (N=2ⁿ=2³=8). Buna göre 6 clock geçirebilmek için sistemdeki flip-flop 'ların birine bir geri besleme palsi uygulaması gerekir ki, sistemi maksimum sayma durumundan önce resetlesin.

Geri besleme palsinin uygulanacağı istasyon sayısı = 2ⁿ-N 'dir.
Burada; N=6 n=3 (istasyon sayısı), olduğuna göre;

Geri besleme palsinin uygulanacağı istasyon sayısı =2³-6 = 8-6 =2 olur.
Yani geri besleme palsinin şekil 3.5 - a 'da görüldüğü gibi 2¹ nolu istasyona uygulanması gerekir. Şekil3.5 - b 'de sayıcı devrenin dalga şekilleri, şekil 3.5 - c 'de ise sayıcının doğruluk tablosu görülmektedir.

Buradan anlaşılacağı gibi, 4 palsten sonra kısa bir süre içinde (5. palsin T peryodu bitmeden) çıkış, 011 'den 100 ve 110 olmaktadır. Yani çıkışın 100 ve 110 olma hali, bir clock 'ta gerçekleşmektedir. Bunu sağlayan 2² istasyonudur. Çünkü 011 'den sonra 2² nin 'i 1 'den 0 'a gitmekte ve kısa süreli pals veren geri besleme flip-flop 'unu tetikleyerek 2¹ istasyonunun çıkışını 1 yapmaktadır. Bu anda çıkış 100 'den 110 'a geçer. 5. palsin bitiminde çıkış 111 olmakta ve 6. palsin bitiminde de sistem tamamen resetlenmektedir.

Buradan anlaşılacağı gibi bu sayıcıdan, yalnız 6 clock palsı geçirilmektedir.
Yukarıda verilen örnekten anlaşılacağı gibi bu tip sayıcılar çift sayıdaki clock 'lar için kullanılabilir.

- a - - b - Giriş Palsi 22 Q Çıkışı 21 Q Çıkışı 20 Q Çıkışı 0 0 0 0 1 0 0 1 2 0 1 0 3 0 1 1 4 1 0 0 Geri besleme palsi 1 1 0 5 1 1 1 6 0 0 0 Şekil 3.5 a. 3 istasyonlu 6 'ya kadar ileri sayan devrenin blok diyagramı. b. ABC çıkışlarının dalga şekilleri. c. Doğruluk tablosu.

Şekil 3.6 'da 12 clock palsi geçiren ve daha sonra resetlenen bir sayıcı sistemi görülmektedir.
N=12 olduğuna göre;
İlerletme palsi=2ⁿ-N=16-12=4=2² istasyonuna uygulanacak demektir.

Şekil 3.6 - 12 'ye kadar sayan sonra resetlenen bir sayıcının blok diyagramı.